تبلیغات
معلمان - نکاتی پیرامون آموزش هنر در مقطع ابتدایی
معلمان
« معلمی، شغل نیست! عشق است»
**** سلام به وبلاگ " معلمان " خوش آمدید ****
نکاتی پیرامون آموزش هنر در مقطع ابتدایی

به نام خداوند زیبا و زیبا آفرین

مقدمه

     كم نیستند افرادی كه نگاهشان به مقوله هنر  و كاركردهای آن یك نگاه بسته ، فردی است و كسی را هنرمند می دانند كه صرفا چیزی را می نگارد و  در عالم پندار و تخیلات خود غوطه ور است و با همین رویكرد هنگامی كه موضوع آموزش هنری  عنوان می گردد نتیجه آن صرفا چشم اندازی از یك شخص نقاش یا هنرپیشه یا خطاط و ... بیش نیست . ولی حقیقت آنست كه هنر بیش از آنكه جنبه خصوصی و فردی داشته باشد دارای ابعاد و جنبه های عمومی است . همه انسانها حتی آنهایی كه به ظاهر بویی از هنر نبرده اند دارای طبعی لطیف و تخیلاتی ظریف هستند كه همین بن مایه كار هنری است .

    آموزش هنر دارای كاركردهای بسیار مهم است كه می تواند شخصیت فرد را برای اجتماعی زیستن و دردمند بودن و دقیق و حساس بودن پرورش دهد . از همین رو آموزش هنر به كودكان و آشنانمودن آنان به انواع هنرهای رایج كه برپایه طبیعت درونی پاك آنها و طبیعت بیرونی متنوع اطراف ایشان بنا شده است دارای اهمیت و ضرورت تام است .

    در این نوشتار كوتاه سعی برآن است تا مباحثی اساسی و كاربردی برای معلمان و مربیان بزرگواری كه در امر خطیر و سرنوشت ساز تعلیم و تربیت كودكان تلاش می نمایند  در زمینه هنر و تربیت  هنری ارائه شود . قطعا معلمین گرامی برای تدریس مؤثرتر و موفق تر درس هنر نیاز به آموزش های كامل تر و تخصصی تری دارند .

مشاهده ی متن کامل مقاله در ادامه ی مطلب


واژة هنر وتعریف هنر

        واژه هنر در زبان سانسکریت از دو کلمه (( سو )) به معنای نیک و هر چیز دارای کمال و (( نر یا نره )) به معنای زن و مرد تشکیل شده است .این واژه پس از ورود به زبان فارسی و در اوستا به شکل (( هونر )) به معنای خوب و نیک ( از صفات خدای زرتشتیان = اهورامزدا ) بکار برده می شد .در فارسی میانه یا پهلوی و پس از آن در دوره اسلامی به صورت (( هنر )) درآمد که به معنای انسان کامل  و نیز به معنای فضیلت و کمال استعمال شد .

در لغت نامه دهخدا به معنای معرفت – دانش – کمال – فضیلیت – کیاست – زیرکی  و فراست معناشده است .

در دایره المعارف هنر ، هنر شامل فعالیت هایی مانند نقاشی – طراحی – مینیاتور – شعر – موسیقی – معماری – تئاتر – سینما و ... می شود .

هوش و هنر

هوش را توانایی حل مسئله و یا تولید و خلق یک محصول که حد اقل در یک فرهنگ دارای ارزش باشد نامیده اند . هوش دارای انواعی است :

هوش کلامی : روزنامه نگاران و شاعران معمولا هوش کلامی بالاتری نسبت به بقیه دارند .

هوش فضایی و مکانی : نقاشان ، معماران و خلبانان از این هوش بیشتر بهره برده اند .

هوش منطقی و ریاضی : علمای منطق و ریاضی دانان را شامل می گردد .

هوش حرکتی و جسمانی : جراحان ، هنرپیشگان و ورزشکاران دارای هوش حرکتی بیشتری هستند.

هوش موسیقایی : موسیقی دانان و نوازندگان دارای هوش موسیقایی خوبی می باشند.

هوش درون فردی : علمای اخلاق از این هوش بهره بیشتری برده اند .

هوش میان فردی : معلمان ، سیاست مداران ، فروشندگان و درمانگران که با مردم جامعه بیشتر حشر و نشر دارند این هوش را بیشتر پرورش داده اند .

هوش طبیعت گرا : زیست شناسان را شامل می شود .

هوش وجود گرا : فلاسفه ، مذهبیون و اندیشمندان عقلی دارای هوش وجود گرای بالاتری هستند.

     هوش هم جنبه وراثتی و زیستی دارد و هم جنبه اکتسابی . منظور از اکتسابی این است که افراد جامعه بعد از تولد در تعامل و رفتار با محیط پیرامون خویش می توانند ضریب هوشی خود را تقویت کنند . محیط جامعه با توجه به تنوع شرایط و موقعیت ها فرد را به تجربه و تصمیم گیری های مختلف وامیدارد . در خلال این تصمیم گیری ها و آزمون و خطاها ، تجاربی بدست می آید که می تواند قدرت  فرد را در حل مسایل پیش رو کمک نماید .

     محیط های آموزشی و پرورشی غنی و تشویق های کافی از سوی معلمان و والدین و اطرافیان می تواند تا حد زیادی علاوه بر افزایش حس اعتماد به نفس و عزت مندی کودک ، در پرورش هوش او نیز مؤثر باشد .

    محصولات هنری در دوره کودکی از همراهی احساسات و تخیلات و ذهنیان کودک و نیز ابزار و مواد و امکانات مورد نیاز هنری تولید می گردد .

تربیت هنری

دیدگاه کلی در برنامه درسی هنر در دوره ابتدایی تربیت هنری است . تربیت هنری از دیدگاه جروم هاپس من شامل موارد ذیل می گردد :

1-   آموزش حواس

2-  رشد تجارب دیداری

3- آفرینش و فهم شکل های نمادین دیداری

4- رشد تصورات دیداری در نقاشی ، مجسمه سازی و هنرهایی تزئینی

5-  آموزش چگونگی کاربرد تجارب دیداری و نقد و بررسی آنها

*      یکی از ویژگی های تربیت هنری ، توجه به تفاوت های فردی و میزان رشد هر یک از دانش آموزان است .

 

ابعاد تربیت هنری در آموزش و پرورش عبارت است از :

1)      رشد خلاقیت دانش آموزان

2)     درک دقیق و عمیق حسی نسبت به پدیده های هنری

3)    پرورش حواس و بکارگیری آنها

4)    افزایش تجربه های دیداری

5)     خلق آثار هنری

6)    شناخت اشکال نمادین دیداری

7)    توانایی ابراز هنرمندانه

8)    شناخت و فهم تاریخی – فرهنگی

9)     افزایش حساسیت نسبت به ابعاد زیبایی شناختی پدیده ها

10)  دقت و توجه به طبیعت و عناصر موجود در آن


 

در تربیت هنری، دانش آموزان باید یاد بگیرند که :

·         چگونه ببینند .

·         چگونه بشنوند .

·         چگونه ارتباط برقرار کنند .

·         ونهایتاآفرینش هنری داشته باشند .

موضوعات کلی تربیت هنری عبارتند از :

1-   زیبایی شناسی: نظم – تقارن – تناسب – هماهنگی – انسجام . زیبایی های عینی می تواند در پرورش زیبایی های ذهنی و عقلی بسیار مؤثر باشد .

2-  ارتباط با طبیعت : طبیعت یکی از مهمترین و اصلی ترین منابع الهام است . رنگ ها – آواز پرندگان – بوها – ترکیب ها – تضادها – شکل ها و ...

3- آشنایی با تاریخ هنر : آثار باستانی و تاریخی – آداب و رسوم و سنت های پسندیده – میراث فرهنگی

4- تولید محصول هنری : آشنایی با ابزار و مواد هنری و کاربرد آنها و تولید بر اساس تفکرات و تخیلات

5-  نقد هنری : توضیح در خصوص آثار هنری خود و دیگران

مراحل انجام فعالیت هنری

1-   طرح مسئله : ایده كلی در ذهن تشكیل می شود . مثلا تابلوی نقاشی

2-  تفكر : روش اجرا ، ابعاد ، موضوع دقیق تابلو و ... اندیشیده می شود

3- كاربرد : آماده سازی زمینه كار ، رنگ ها ، ابزار و چارچوب تابلو

4- استدلال : توانایی توضیح دلایل انتخاب ها و نحوه اجرای تابلو

ضرورت و کارکرد های فعالیت های هنری دردوره ابتدایی

1-   افزایش مهارت های کلامی و بیان غیر کلامی کودکان

2-  افزایش صبر و تحمل و سعه صدر در کودکان

3- تقویت نظم و انضباط در کودکان

4- توانایی برقراری ارتباط مطلوب با محیط

5-  کنترل عواطف و تخیلات

6- تقویت یادگیری ، حافظه و دقت کودکان

7- توسعه تجارب و سازماندهی آن

8- افزایش اعتماد به نفس

9-  تلاش و موفقیت بیشتر

اهداف برنامه درسی هنر دردوره ابتدایی

الف ) اهداف غایی :  این اهداف برگرفته از فلسفه حیات  اسلام است . هدف غایی انسان رسیدن به مقام جانشینی و قرب خداوند است

ب) اهداف کلی :    این اهداف برگرفته از فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی است که در چهار عرصه تبیین میگردد :

1-    درارتباط با خود 2- در ارتباط با خدا 3- درارتباط با دیگران 4- در ارتباط با محیط .

 عناصر اصلی اهداف کلی در اسلام عبارتند از :   تفکر – ایمان – علم – اخلاق – عمل

ج ) اهداف تفصیلی :   در ذیل هر یک از عناصر پنجگانه بالا ، اهدافی تعیین گردیده است .( همان موضوعات كلی تربیت هنری است )

د) اهداف جزیی :     که در سه حوزه دانش ، مهارت و نگرش تدوین گردیده است.

در حوزه دانش اهداف عبارتند از :

ü      آشنایی با خلقت

ü      آشنایی با رشته های هنری

ü      آشنایی با مواد و ابزار مختلف هنری

ü      آشنایی با میراث فرهنگی ، هنری ایران

در حوزه مهارت اهداف عبارتند از :

Ø      پرورش استعدادهای حسی و حركتی

Ø      پرورش استعدادهای گفتاری

Ø      پرورش تفكر

Ø      پرورش قدرت بیان احساسات و افكار به زبان هنر

Ø      كسب و توسعه مهارت های اجتماعی

در حوزه نگرش اهداف عبارتند از :

v      توجه به زیبایی ها و خالق زیبایی ها

v      تمایل به ابراز احساسات و افكار

v      توجه به قابلیت های خود و اعتماد به نفس

v      علاقه به كاوش هنری و تجربه

v      توجه به حفظ میراث فرهنگی و هنری

v      تمایل به فعالیت هنری گروهی

روش های یاددهی – یادگیری فعالیت های هنری دردوره ابتدایی

1-   روش توضیحی :

 دراین روش معلم به توضیح رشته هنری ، معرفی ابزار و مواد آن و كاربرد هركدام از ابزار و كاربرد نهایی آن هنر توضیح می دهد.

2-  روش پرسش و پاسخ :

 در این روش معلم با طرح سؤالات منظم و هدفمند ، دانش آموزان را به تفكر و تبیین موضوع هنری وامی دارد.

3- روش نمایشی :

معلم در این روش عملا نحوه انجام یك فعالیت هنری را از ابتدا تا پایان به همراه روش استفاده درست از ابزار نمایش داده و سپس از دانش آموزان می خواهد تا آنان نیز آنرا اجرا نمایند .

4- ایفای نقش :

 در این روش معلم از دانش آموز می خواهد خود را یك شخصیت هنری ( بازیگر ویا ...) تصور نموده و حركات و صداهای او را تقلید نماید.

5-  روش پروژة ( واحد كار ) :

یك موضوع هنری را همه دانش آموزان كار كرده و اطلاعات آنرا گرد آوری نمایند .

6- روش گردش علمی :

 رفتن به دل طبیعت و دیدن فضاها و اشكال مختلف و تناسب ها و ... و یا بازدید از موزه ها و كارگاه ها و مشاهده تئاتر و ...

آنچه معلم هنر در ارتباط با طبیعت باید بداند :

1-    طبیعت یك منبع مهم و اصلی الهام هنری است . بنابراین شناخت طبیعت و دقت و حساسیت به آن برای معلم و دانش آموز لازم است .

2-   انواع شكل ها ، بافت ها ، رنگ ها ، صداها ، حركات و ویژگی های طبیعی . انواع نقطه ، خط ، سطح و حجم در طبیعت قابل مشاهده است .

3-  انواع صداها از لحاظ بلندی ، كوتاهی و یا حتی ظاهرا سكوت ، ریتم ، آهنگ و ... ( داركوب ، بلبل ، آبشار و ... )

4-  توجه به عناصر بصری ( دیداری ) ، انواع نقطه ها : دانه های شن ، قطرات باران ، خال های پروانه ، ستاره ها ، لكه های روی بدن پلنگ و ...

5-  توجه به خطوط متنوع در طبیعت: پوست گورخر ، شن های بیابان ، رگه های سنگ های رسوبی ، ریزش آب ، رگبارها ، تنه انبوه درختان ، شیارهای روی برگ درختان و گل ها

ü      انواع خطوط: مستقیم ( تیربرق )- منحنی ( سقف گنبدی )- شكسته ( لبه صخره ها و تیغ اره )

ü      انواع سطوح : كروی ، مربع ، لوزی ، چند ضلعی ، نامنظم و ...

ü      انواع حجم ها : كروی ، بیضوی ،هرمی ، مكعبی ، استوانه ای ، نامنظم

Ø      حجم های تركیبی : اتومبیل با چند نوع حجم و سطح و خط و نقطه  ( كارتون LINE در تلویزیون)

6- برخی اشكال از همجواری با سایر شكل ها ویا زاویه دید و یا تابش نور می توانند تشكیل شوند ( گلدان و صورت – كوه جمكران ، سایه دست روی دیوار و .. ) كلیپ تبلیغاتی نورپخش شود .

  برخی فعالیت های یادگیری پیشنهادی دانش آموزان در رابطه با میراث فرهنگی

o     گردآوری كلمات و اصطلاحات محلی و معادل فارسی آن

o     گرد آوری داستان ها و مثل های محلی

o     تهیه گزارش از كارگاه های هنری بومی و صنایع دستی محلی و معرفی آنها

o     گردآوری عكس هایی از آثار و بناهای فرهنگی و تاریخی و هنری و توضیح آنها

o     عكاسی از مراسم و آئین های محله ، منطقه و روستا و شهرستان

o     گردآوری یا تصویربرداری از نقوش مختلف در فرش ها ، گلیم ها و ...

o     گردآوری اسامی اساتید و هنرمندان برجسته محله یا شهر با شرح مختصری از زندگینامه آنان

عوامل موفقیت معلم دوره ابتدایی در تدریس هنر:

1)      آگاهی از اهمیت و ضرورت هنر

2)     توجه به تأثیر مستقیم و غیر مستقیم فعالیت های هنری در یادگیری سایر دروس

3)    توجه به نقش هنر در تربیت فردی و اجتماعی دانش آموزان

4)    توانایی در اجرای صحیح تدریس هنر و تربیت هنری

5)     جذابیت بخشی در درس هنر

6)    توجه به این نكته كه خلاقیت كودكان محدوده ای نداردو هر كار جدید و عجیب و غیرقابل تصوری از سوی كودك ممكن است .

7)    عدم حل مسایل و تكالیف هنری  دانش آموز و فقط هدایتگری دراین زمینه

8)    توجه به تفاوت های فردی ( تفاوت در علایق ، سلایق ، استعدادها ، آموخته های قبلی آنها ، نیازها و محدودیت ها )

9)     استفاده مطلوب از تكنولوژی های آموزشی و بكارگیری روش های مختلف تدریس ( گردش علمی ، بازدیدها ، مباحثه ، طرح سؤال و ... )

10)  توجه و استفاده از قابلیت ها و محاسن كارهای گروهی

11)  فرصت دهی برای ابراز وجود و ارائه آثار هنری در كلاس و ...

12) ارتباط آموزشی و تجربی با والدین ( تجارب هنری والدین در كلاس درس هنر استفاده شود و از سوی دیگر نكات لازم آموزشی به والدین منتقل گردد )

13) درك و دانش هنری در رشته ها و زمینه های مختلف

14)  توجه به اصول برنامه درسی هنر ( انعطاف پذیری ،كودك محوری ، پرورش خلاقیت ، تلفیق رشته های هنری ، یادگیری مشاركتی )

اصول برنامه ریزی درسی هنر در دوره ابتدایی

1-   استقلال جایگاه درس هنر در برنامه هفتگی ( پایه های اول و دوم = 2ساعت در هفته و پایه های سوم تا ششم = 5/1 ساعت در هفته )

2-  جامعیت محتوایی ( نقاشی ، كاردستی ، تربیت شنوایی ، قصه و نمایش )

3- انعطاف پذیری ( اجرای همه فعالیت های بند دو اجباری نیست و معلم به فراخور علاقه و استعداد شاگردان و درعین حال حفظ اصول و كاربردهای تربیت هنری ، طرح درس خود را برای هر جلسه انجام می دهد.

4- كودك محوری ( آزادی و حق انتخاب توسط كودك تجربه شود ، نمایش آثار هنری در كلاس و مدرسه و منطقه و ... )

5-  پرورش خلاقیت ( تولید یك ایده و یا محصول نو )

6- تلفیق رشته های هنری : مثلا معلم قصه ای را می گوید و دانش آموزان درباره پایان قصه با هدایت معلم نظر می دهند و بعد به جای قهرمان قصه حرف می زنند و تقلید صدا و حركات می كنند و سپس جذاب ترین بخش قصه را نقاشی می كنند و كاردستی می سازند .

7- یادگیری مشاركتی : ابتدا انفرادی فعالیت می كنند . كم كم فضا برای همكاری ، همفكری ، ایده گیری و گفتگو و مشاركت ایجاد می شود . دانش آموزان ازهم یادمیگیرند ، باهم یادمی گیرند و به هم كمك می كنند تا یاد بگیرند .

8- پویایی و استمرار برنامه : در نظر گرفتن تحولات ، نوآوری ها و فن آوری های جدید در تولید محصولات هنری 




نوع مطلب : مقالات، معلمان، مطالب علمی، کتاب های دوره ی ابتدایی، راهنمای کتاب های درسی دوره ی ابتدایی، 
برچسب ها :
لینک های مرتبط :

سه شنبه 22 فروردین 1396 08:03 ب.ظ
Thanks very interesting blog!
سه شنبه 22 فروردین 1396 07:49 ب.ظ
This piece of writing is actually a fastidious one it helps new net viewers, who are wishing in favor
of blogging.
سه شنبه 22 فروردین 1396 08:06 ق.ظ
Hello i am kavin, its my first time to commenting anyplace,
when i read this article i thought i could also
make comment due to this brilliant post.
چهارشنبه 16 فروردین 1396 03:43 ب.ظ
Hi there! I could have sworn I've been to
this site before but after reading through some of the post I
realized it's new to me. Anyways, I'm definitely happy I found it and I'll
be book-marking and checking back often!
جمعه 6 اسفند 1395 11:58 ب.ظ
سلام خیلی ممنون از مطلبتان خسته نباشید دوست عزیز
جمعه 29 بهمن 1395 09:16 ب.ظ
سایت متفاوت و زیبایی دارین خیلی خوشحال شدم دوباره به وبتون اومدم افتخار میدین پیش منم بیاین خیلی ممنون
جمعه 29 بهمن 1395 05:58 ب.ظ
سلام خوبی ؟ از وبلاگت خیلی خوشم اومد به منم سر بزن بازم میام . مرسی
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


درباره وبلاگ


سلام به وبلاگ معلمان خوش آمدید من پرویز حبیبی اصل هستم متولد 29 شهریور ماه 1372 از استان کهگیلویه وبویر احمد شهرستان بهمئی آموزگار پایه ی پنجم ابتدایی ، مدرسه ی شهید علی محمدی شهر لیکک ؛ این وبلاگ تقدیمی است به همه ی زحمتکشان حوزه ی تعلم و تربیت امیدوارم که رضایت خاطر شما را جلب کند و اگر کم و کاستی بود با نظرهای سازنده ی خودتون من را در برطرف کردن آن یاری نمایید . با تشکر parvizhabibiasl@gmail.com

مدیر وبلاگ : پرویز حبیبی اصل
مطالب اخیر
نظرسنجی
موفقیت نظام آموزشی کیفی - توصیفی را در دوره ی ابتدایی چگونه ارزیابی می کنید؟









آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
با ما در تماس باشید
پرویز حبیبی اصل
parvizhabibiasl@gmail.com
امکانات دیگر
کلیه حقوق این وبلاگ برای معلمان محفوظ است